GreekEnglish (United Kingdom)

Αρχαία Ελληνικά Παιχνίδια

Αρχική Εκθεσεις

Εκθέσεις

ΟΙ ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΚΑΙ Η ΘΕΩΡΙΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΞΗ…

 

Πέρα από τις γνωστές, ευεργετικές στην ψυχή, ιδιότητες που απολαμβάνει το παιδί ή ο ενήλικας που παίζει για χάρη του ίδιου του παιχνιδιού …οπουδήποτε στον πλανήτη, οι Έλληνες έχουν έναν ακόμη λόγο να το κάνουν : ο Πλάτων αναφέρει ότι όταν ο Σόλων είχε πάει στην Αίγυπτο, είχε ακούσει από κάποιον πολύ γέρο ιερέα από την Σάιδα τα εξής:

Σόλων, εσείς οι Έλληνες είστε πάντοτε παιδιά. Έλληνας γέρος δεν υπήρξε ποτέ. Είστε όλοι νέοι στην ψυχή γιατί η ψυχή σας δεν κρατά καμιά από τις παλιές δοξασίες της παράδοσης ούτε από τις πανάρχαιες γνώσεις….

Η εφευρετικότητα των Ελλήνων που συμβαδίζει με την δίψα για γνώση και για ζωή (το ευ ζην) τους κάνει δημιουργούς μιας τεράστιας ποικιλίας πνευματικών, τυχερών και παιδικών παιχνιδιών, σε τέτοιο σημείο, που πολύ λίγα προστέθηκαν στην συνέχεια από τους Ρωμαίους και τους Βυζαντινούς και στην ουσία, σχεδόν ό,τι συνεχίζει να παίζεται ακόμα και σήμερα στον γεωγραφικό χώρο που κάλυπταν οι Έλληνες, έχει τις ρίζες του στην αρχαία Ελλάδα. Όμως, ενώ έχουμε αρκετά ευρήματα σε ποσότητα, δεν έχουμε σαφή εικόνα για τον τρόπο παιξίματος των (περισσότερων) παιχνιδιών, ίσως γιατί δεν θεωρήθηκε σκόπιμο από τους συγγραφείς της εποχής να τους καταγράψουν για τους μεταγενέστερους.

Έτσι γνωρίζουμε μόνο εμφανισιακά κάποια παιχνίδια και δυσκολευόμαστε να μπούμε στην λογική κάποιων άλλων που προαπαιτούν άλλου είδους οπτική γωνία για την κατανόησή τους και σίγουρα όχι αυτή της τετράγωνης και «ξερής» λογικής του σύγχρονου και σιγά σιγά …μεταλασσόμενου ανθρώπου της πόλης. Η κοινωνία που στήριξε την ύπαρξή της στο λόγο βασίστηκε σε μια ολοκληρωμένη εκπαίδευση και προσπάθησε να δώσει απαντήσεις σε όλα τα ζητήματα μέσα από τον διάλογο, την άμεση δημοκρατία και την κοινή προσπάθεια και έρευνα. Εκεί όπου η μεγαλύτερη τιμωρία ήταν η αποχή από τα κοινά, το κάθε παιχνίδι δημιουργούσε προϋποθέσεις σωστής συνύπαρξης των ατόμων αλλά έδινε και απαντήσεις σε συγκεκριμένα ζητήματα και μερικές φορές αποκάλυπτε και την θέληση των θεών. Αυτή η «εξωλογική» λειτουργία βασιζόταν σε πεποιθήσεις που μας κάνουν να χαμογελάμε με την αφέλεια και την παιδικότητά τους , ωστόσο ίσως και να αξίζει να το δει κανείς από μια σκοπιά διαφορετική και πιο ψύχραιμη.

Ο Χρήστος Δ. Λάζος, Συγγραφέας Ερευνητής γράφει ότι: «Όποιος ασχοληθεί εμπεριστατωμένα με τα παιχνίδια πολύ σύντομα θα διακρίνει την άμεση σύνδεσή τους με τις τελετουργίες, με το θρησκευτικό συναίσθημα, με τη μαγεία και τη μαντεία, με τις διαβατήριες τελετές.(…)Δεν υπάρχει παιχνίδι που να μην συνδέεται με κάποιον θεό, να μην προέρχεται από κάποιον θεό, να μην απορρέει από θεϊκή βούληση, ενώ σε πολλά προστάτης είναι κάποιος θεός ή κάποια θεότητα» .

Είναι γνωστό ότι οι αρχαίοι Έλληνες απέδιδαν μεγάλη σημασία στην μαντική την οποία θεωρούσαν ιερή, όπως και την ιατρική. Μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις συνυπάρχουν, όπως στα μαντεία – θεραπευτήρια του Ασκληπιού. Φαίνεται πως η έννοια της πλήρους θεραπείας ήταν στενά δεμένη με την αυτογνωσία (το δελφικό ρητό ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ βρίσκονταν άλλωστε σε μαντείο), με την έννοια ότι αν δεν υπήρχε πλήρης θεραπεία στο ψυχονοητικό επίπεδο, δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί ούτε στο σώμα. Φυσικά δεν μπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι το άκουσμα ενός χρησμού, για παράδειγμα, μπορεί να επιφέρει από μόνο του τη γνώση του εαυτού. Η απάντηση είναι, ότι από μόνο του το άκουσμα, όχι, δεν μπορεί.

Η πρόθεση όμως να πάρουμε μία απάντηση σε κάποια ασαφή ή δύσκολα ζητήματά μας γίνεται «αντιληπτή» από το περιβάλλον και, με τις κατάλληλες συνθήκες, η απάντηση η οποία, στην ουσία, κρύβεται μέσα μας, προβάλλεται έξω, αποκωδικοποιημένη και απλή.

Σε παλαιότερες εποχές όπου η προσπάθεια των ανθρώπων να κατανοήσουν τη φύση τους υπήρξε αγωνιώδης, δημιουργήθηκε ένα πολύ μεγάλο αρχείο παρατηρήσεων με στόχο την αποκωδικοποίηση των επερχόμενων αλλαγών σε προσωπικό ή ευρύτερο επίπεδο ή την ερμηνεία γεγονότων. Υπήρχαν ερμηνείες σχεδόν για όλα τα φυσικά φαινόμενα, από τον τρόπο πετάγματος κάποιων πουλιών μέχρι το μεσημεριανό ή νυχτερινό… φτάρνισμα και τον τρόπο της καύσης κάποιων αντικειμένων. Τα πάρα πολλά είδη μαντείας που έχουν διασωθεί (και σχεδόν όλα με αρχαία ελληνικά ονόματα) μιλούν για καθημερινή σχεδόν χρήση της μαντείας από απλούς ανθρώπους, οι οποίοι, παρατηρώντας σχεδόν οτιδήποτε γύρω τους, έπαιρναν αυτόματα και τις απαντήσεις που γύρευαν.

Μια σύγχρονη άποψη για την διαδικασία αυτή μας δίνει ο Carl Jung, ο πατέρας της αναλυτικής ψυχολογίας, με τη θεωρία της συγχρονικότητας, σύμφωνα με την οποία κάθε στιγμή έχει μια δική της «σφραγίδα» και μια συγκεκριμένη ποιότητα, η οποία εκφράζεται σχεδόν από όλα τα έμψυχα και τα άψυχα που μας περιβάλλουν και τα οποία δονούνται στις ποιότητες και τις ιδιαιτερότητες της κάθε στιγμής. Έτσι κάθε ιδέα, κάθε κατάσταση, το κάθε τι, μπορεί να αποτελέσει το όχημα μέσω του οποίου μπορούμε να έρθουμε σε επαφή με τη δυναμική αυτή και να την αντιληφθούμε στην εξέλιξή της. Το ορατό και αόρατο σύμπαν υπόκειται στο νόμο της συνεχούς αλλαγής, αφού στην ουσία επενεργεί η δύναμη του χρόνου που είναι καταλυτική. Η έννοια του χρόνου είναι πολύ σημαντική στη μαντεία για την αναγνώριση των «σημείων» που πρέπει να προσεχτούν και φυσικά για την ερμηνεία τους.

Τα αντικείμενα που βρίσκονται στις εκθέσεις είναι απλά παιδικά ή τυχερά παιχνίδια αλλά, με κάποιον τρόπο είναι και «μαγικά», αρκεί να τους αφήσουμε κάποιο χώρο να λειτουργήσουν έτσι. Συνοδεύονται από απλές οδηγίες είτε για παιχνίδι, είτε για την εξάσκηση μιας πολύ απλής μορφής μαντείας, με στόχο την διασκέδαση ή την απλή αυτοσυγκέντρωση . Είναι γεγονός ότι η ζωή, με τους ρυθμούς που τρέχει στις μεγαλουπόλεις, λίγο χώρο αφήνει για παύσεις, για αυτοσυγκέντρωση, για ασχολία με τον εαυτό μας και μικρές «ιεροτελεστίες» που μας είναι ψυχικά ευεργετικές. Ο ίδιος ο Jung είχε κάποτε αναφέρει ότι το μεγαλύτερο και πιο ενδιαφέρον ταξίδι, που κάποιος θα μπορούσε να κάνει, είναι το ταξίδι μέσα του…

 

Γιώργος Καρατζάς

1 ΕΚΘΕΣΗ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ 4930
2 ΕΚΘΕΣΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ 4994
3 ΕΚΘΕΣΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗΣ ΨΥΧΙΚΟΥ 5002
4 ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΚΘΕΣΗ COSMOPOLIS ΣΤΗΝ ΚΑΒΑΛΑ 5105